Index ในฐานข้อมูล เข้าใจได้ในสิบนาที

ถ้าจะเทียบง่าย ๆ index คือสารบัญท้ายเล่มหนังสือ ถ้าอยากหาคำว่า "อนุกรมวิธาน" คุณไม่ต้องเปิดทีละหน้าจนกว่าจะเจอ แต่เปิดดัชนีท้ายเล่มแล้วกระโดดไปที่หน้านั้นทันที

ฐานข้อมูลก็ทำอย่างเดียวกัน ต่างกันตรงที่มันเก็บดัชนีนั้นในโครงสร้างชื่อ B-tree ซึ่งค้นหาได้เร็วมากแม้ข้อมูลจะมีหลายล้านแถว

ควรสร้าง index ตรงไหน

กฎปฏิบัติง่าย ๆ คือดูว่าคอลัมน์ไหนมักโผล่ใน WHERE, JOIN หรือ ORDER BY คอลัมน์เหล่านี้คือผู้สมัครหลัก

ลำดับคอลัมน์ใน composite index สำคัญมาก

index ที่มีหลายคอลัมน์ทำงานเหมือนสมุดโทรศัพท์ เรียงตามนามสกุลก่อนแล้วจึงชื่อ ถ้าเรารู้นามสกุล เราค้นเจอ แต่ถ้ารู้แค่ชื่อ สมุดนี้ช่วยอะไรไม่ได้เลย

CREATE INDEX idx_orders_shop_created
  ON orders (shop_id, created_at DESC);

-- ใช้ index ได้
SELECT * FROM orders WHERE shop_id = 7;
SELECT * FROM orders WHERE shop_id = 7 ORDER BY created_at DESC;

-- ใช้ index นี้ไม่ได้ เพราะข้ามคอลัมน์แรก
SELECT * FROM orders ORDER BY created_at DESC;

สิ่งที่ทำให้ index ถูกเมินเฉย

• เอาคอลัมน์ไปครอบในฟังก์ชัน เช่น WHERE LOWER(email) = ? — แก้ด้วย functional index
• เปรียบต่าง type กัน เช่น varchar กับ integer หรือ timestamptz กับ date
• ขึ้นต้นด้วย LIKE '%คำค้น%' — ควรใช้ full-text search แทน
• ตารางเล็กมาก ๆ ระบบอาจเลือกสแกนทั้งตารางเร็วกว่า

ต้นทุนที่หลายคนลืม

index ไม่ได้มาฟรี มันกินพื้นที่ และทุกครั้งที่ INSERT, UPDATE หรือ DELETE ฐานข้อมูลต้องอัปเดตทุก index ที่เกี่ยวข้องด้วย ตารางที่มี index สิบตัวจึงเขียนช้าอย่างมีนัยสำคัญ

วิธีที่ดีคือเริ่มจาก query จริงที่ช้า ดูแผนการทำงาน แล้วเติม index ทีละตัวพร้อมวัดผล ไม่ใช่สร้างรวดเดียวสิบตัวเพื่อความสบายใจ